Schaalsprong
De schaalsprong betreft de langjarige verstedelijkingsopgave die voortvloeit uit de snelle ontwikkeling van de Brainportregio. Tot 2040 staan we voor een forse opschaling van woningbouw, mobiliteit en bereikbaarheid. De opgave is om tijdig te anticiperen op deze groei én deze ruimtelijk en kwalitatief in goede banen te leiden, met behoud van de kernkwaliteiten van Best.
De groeiopgaven dienen zich sprongsgewijs aan, gedreven door economische en technologische ontwikkelingen, regionale woningbouwafspraken en Rijksbeleid. Dit vraagt van Best een heldere visie en strategie, een stevige lobbyagenda en het vermogen om gericht mensen, middelen en investeringen aan te trekken. Tegelijkertijd vereist het scherpe keuzes in prioritering en programmering: van initiatief tot realisatie en beheer. De groei leidt bovendien tot een toename en grotere diversiteit van inwoners, wat aanpassing en doorontwikkeling van de gemeente vraagt (richting Best-Oirschot).
De ontwikkeling van de Brainportregio zet, ondanks mondiale onzekerheden, onverminderd door. De uitbreiding van ASML op BIC Noord – met eerste ingebruikname vanaf 2028 – onderstreept de versnelling en schaalvergroting van de groei in de hightech sector. De regio groeit sneller dan voorzien, met ingrijpende effecten op wonen, mobiliteit, talent, infrastructuur, voorzieningen en brede welvaart. De schaalsprong is daarmee geen afzonderlijk project, maar een samenhangend geheel van investeringen, plannen en samenwerkingen.
Deze opgave vraagt om een programmatische aanpak, intensieve regionale samenwerking en duidelijke bestuurlijke keuzes. Het programma Schaalsprong richt zich zowel op de inhoudelijke opgaven als op organisatiekracht en samenwerking met partners. Passende governance en sturing zijn hierbij cruciaal. Dit vereist de komende jaren focus, voldoende capaciteit en strategisch vermogen, waarbij Best haar positie en belangen stevig moet borgen in het regionale speelveld. Om regie en overzicht te houden in deze complexe opgave is een programmamanager Schaalsprong noodzakelijk. Ook moet er voldoende capaciteit en kennis beschikbaar zijn om regie te houden de subsidie- cofinancieringstrajecten.
Het gaat niet alleen om wat we realiseren, maar juist ook om hoe we dat doen en hoe we regie houden op de samenhang en complexiteit. Daarbij gelden de volgende uitgangspunten:
Aanpak en financiën (flexibiliteit en cofinanciering) We hanteren een adaptieve programmering van maatregelen en projecten, zodat we kunnen versnellen of bijsturen bij wijzigingen in woningbouwfasering, projectvoortgang of regionale keuzes. We sturen op doelen, voortgang (mijlpalen en besluitvorming) en effecten, zoals bereikbaarheid, verkeersveiligheid en het beperken van sluipverkeer.
Cofinanciering is essentieel om het woningbouwtempo – inclusief versnelling – mogelijk te maken. Veel projecten komen alleen tot stand via gezamenlijke programma’s met regio, provincie en Rijk en vereisen vrijwel altijd een gemeentelijke bijdrage. Door middelen tijdig te reserveren, kunnen we:
- op het juiste moment instappen,
- projecten ‘subsidie-ready’ maken (onderzoek, ontwerp, participatie, ramingen),
- en kansen in besluitvormingstrajecten benutten.
Dit voorkomt vertraging, met name bij mobiliteitsmaatregelen die randvoorwaardelijk zijn voor woningbouw, en creëert een hefboomeffect: beperkte gemeentelijke inzet maakt substantiële externe investeringen mogelijk en versnelt gebiedsontwikkeling.
Tegelijkertijd ligt hier een spanningsveld: rijksregelingen vragen vaak om vastgestelde woningbouwplannen, terwijl besluitvorming daarover in Best nog niet altijd parallel loopt. Dit vraagt om strategische timing, flexibiliteit en bestuurlijke afweging.
Fusie
De voorgenomen fusie tussen de gemeenten Best en Oirschot vormt een strategische opgave gericht op het versterken van bestuurlijke slagkracht, toekomstbestendigheid en kwaliteit van dienstverlening. In een context van toenemende maatschappelijke complexiteit, groeiende regionale opgaven en arbeidsmarktkrapte biedt een fusie de mogelijkheid om schaalvoordelen te realiseren en de organisatie robuuster in te richten.
De fusie betekent concreet:
- Versterking van de uitvoeringskracht: bundeling van capaciteit en expertise maakt het mogelijk om complexe opgaven (zoals woningbouw, zorg en energietransitie) effectiever aan te pakken.
- Verbetering van dienstverlening: door harmonisatie van processen en systemen kan de kwaliteit, toegankelijkheid en continuïteit van dienstverlening voor inwoners en ondernemers worden vergroot.
- Meer bestuurlijke impact in de regio: een grotere gemeente heeft een stevigere positie in regionale samenwerkingsverbanden (zoals de Brainportregio), wat bijdraagt aan het beter behartigen van lokale belangen.
- Efficiëntere bedrijfsvoering: schaalvoordelen leiden op termijn tot doelmatiger inzet van middelen en vermindering van kwetsbaarheid.
- Behoud van lokale identiteit: tegelijkertijd vraagt de fusie nadrukkelijk aandacht voor nabij bestuur, participatie en het borgen van de eigenheid van kernen.
Financiële component
De strategische opgave ligt in het zorgvuldig realiseren van deze fusie, met oog voor draagvlak, organisatieontwikkeling en financiële beheersing, zodat een duurzame en krachtige nieuwe gemeente ontstaat die klaar is voor de opgaven van de toekomst
De fusie brengt zowel incidentele als structurele financiële effecten met zich mee. Op korte termijn vraagt de samenvoeging investeringen in harmonisatie van beleid, systemen, processen en organisatie (frictiekosten). Tegelijkertijd liggen er op de middellange en lange termijn kansen voor efficiencyvoordelen en een duurzamer financieel perspectief.
Een belangrijk aandachtspunt is de financiële uitgangspositie van beide gemeenten en de gezamenlijke balans van de nieuwe gemeente. In dit kader kan sprake zijn van verscherpt of preventief financieel toezicht (bijvoorbeeld in de vorm van zogenoemd Arhi-toezicht door de provincie).
Regiegroep Verandering
De regiegroep verandering is verantwoordelijk voor het borgen van samenhang en continuïteit in de organisatie tijdens de uitvoering van de strategische opgaven schaalsprong en fusie. De regiegroep zorgt ervoor dat de organisatie zich ontwikkelt en verandert, terwijl de dagelijkse dienstverlening en bedrijfsvoering (going concern) onverminderd doorgaan.
De regiegroep verbindt de huidige organisatie met de noodzakelijke veranderingen. De regiegroep vertaalt opgaven naar concrete veranderinitiatieven, bewaakt de samenhang, prioritering en uitvoerbaarheid en houdt zicht op risico’s en impact voor de organisatie. Tegelijkertijd bevordert zij draagvlak en betrokkenheid op alle niveaus, zodat veranderingen haalbaar en uitvoerbaar blijven binnen de bestaande capaciteit en verantwoordelijkheden.
De regiegroep zorgt er daarmee voor dat de organisatie in balans blijft: wendbaar en toekomstgericht, zonder dat dit ten koste gaat van de stabiliteit en kwaliteit van de huidige dienstverlening. Dit vanuit het besef dat niet al het werk door kan gaan en soms plaats zal moeten maken voor de strategische opgaves.