Inleiding
Voor u ligt de begroting 2027. In meerdere opzichten is dit een bijzondere begroting. Het is de eerste begroting van de nieuwe raad, aangeboden door het nieuwe college. Tegelijkertijd is het de laatste begroting van Best als zelfstandige gemeente. De begroting 2028 wordt opgesteld voor de nieuwe gemeente Best-Oirschot. Daarmee markeert deze begroting niet alleen het begin van een nieuwe bestuursperiode, maar ook een belangrijke overgangsfase naar een nieuwe gemeentelijke organisatie.
2027 wordt een jaar waarin verschillende grote opgaven en ambities samenkomen. De voorbereidingen op de fusie met Oirschot vragen veel aandacht, capaciteit en bestuurlijke inzet. Tegelijkertijd staat Best voor een schaalsprong die vraagt om investeringen, nieuwe werkwijzen en een organisatie die mee kan bewegen met de ontwikkelingen in de regio. Daarnaast heeft de raad met het vaststellen van het raadsakkoord ‘Samen Verder’ nieuwe ambities geformuleerd voor deze bestuursperiode. Deze ontwikkelingen maken van 2027 een jaar waarin veel op ons afkomt en waarin niet alles tegelijkertijd gerealiseerd kan worden.
Zoals in de kaderbrief al te lezen is, hebben de fusie, de schaalsprong en de daarmee samenhangende veranderopgave grote invloed op deze begroting. Het spanningsveld tussen de eisen die de Wet Arhi stelt aan de financiële positie van de nieuwe gemeente en de investeringen die nodig zijn om de schaalsprong mogelijk te maken, blijft daarbij aanwezig. Hierover zijn, zoals aangekondigd in de kaderbrief, gesprekken gevoerd met de financieel toezichthouder. De toezichthouder richt zich daarbij met name op een sluitende begroting voor 2027 en op besluiten die bijdragen aan een financieel gezonde start van de nieuwe gemeente Best-Oirschot. Dit betekent dat de ruimte voor nieuwe beleidsontwikkelingen en aanvullende initiatieven beperkt is. Financiële vertaling vindt daarom uitsluitend plaats op basis van vastgesteld beleid.
Fusie
De voorbereidingen voor de fusie zijn in volle gang en neemt in 2027 verder in intensiteit toe. De organisatie werkt aan de inrichting van de nieuwe gemeente, de harmonisatie van processen en beleid en de voorbereiding van de bestuurlijke en ambtelijke integratie. Dit brengt incidentele kosten met zich mee, onder andere voor specialistische expertise en het opvangen van frictiekosten. Deze kosten worden gedekt uit de vrije algemene reserve.
De fusie is geen opgave die naast het reguliere werk kan worden uitgevoerd. Zij vraagt een groot deel van de beschikbare capaciteit van zowel bestuur als organisatie. Daarom hanteren wij het uitgangspunt: fusie first. Werkzaamheden die noodzakelijk zijn voor een succesvolle fusie krijgen voorrang op andere ontwikkelingen en initiatieven.
Schaalsprong
Tegelijkertijd vraagt de schaalsprong onverminderd onze aandacht. De groei van Best brengt complexe en integrale vraagstukken met zich mee op het gebied van wonen, mobiliteit, voorzieningen, duurzaamheid en de sociale leefomgeving. De regio ontwikkelt zich in hoog tempo en wacht niet op de totstandkoming van de nieuwe gemeente. Daarom zoeken wij, in overleg met de provinciale toezichthouder, naar ruimte om de noodzakelijke ontwikkelingen te blijven begeleiden en om te investeren in de kwaliteit die van een gemeente van deze omvang verwacht mag worden.
Raadsakkoord
Het raadsakkoord ‘Samen Verder’, dat op 8 september is vastgesteld, geeft richting aan de ambities en de koers voor de komende bestuursperiode. Hierbij wordt aangesloten bij de ingezette koers.
Het college vertaalt het raadsakkoord naar een collegewerkprogramma, waarin de belangrijkste onderwerpen en prioriteiten tot aan de fusie worden vastgelegd. Het collegewerkprogramma wordt vervolgens vertaald naar een uitvoeringsprogramma, waarin de uitvoering en de te behalen resultaten verder worden uitgewerkt.
Realisatiekracht en realisme
Bij het opstellen van deze begroting is bovendien nadrukkelijk aandacht besteed aan de uitvoerbaarheid van het programma. Er is kritisch gekeken naar de haalbaarheid en fasering van projecten, met name binnen de openbare ruimte. Hierdoor sluit de programmering beter aan bij de beschikbare capaciteit en de verwachte uitvoeringsmogelijkheden. Hierdoor verkleinen we de kans dat we minder uitvoeren dan gepland. Ook ontstaat een realistischer beeld van wat we echt kunnen doen. Ook de provincie Brabant geeft de kritische blik mee als vereiste over 2027 waarbij we een sluitende begroting moeten kunnen beargumenteren vanuit bestaand beleid. Nieuw beleid is nu niet te verklaren, wegens de samenvoeging van de gemeenten Best en Oirschot.
Tegelijkertijd vinden wij het belangrijk om realistisch te zijn. De combinatie van de fusie, de schaalsprong, de veranderopgave van de organisatie en de ambities uit het raadsakkoord vraagt meer dan in één jaar kan worden gerealiseerd. Dat betekent dat keuzes nodig zijn. Niet alle wensen kunnen direct worden opgepakt en op dit moment is nog niet op alle onderdelen volledig inzichtelijk welke werkzaamheden, projecten of ambities moeten worden vertraagd, versoberd of doorgeschoven. De keuze om te fuseren vraagt veel van onze denk- en doekracht als ambtelijke organisatie. Het vraagt, naast de eerder gearceerde financiële middelen en capaciteit ook veel van onze noodzakelijke groeipotentie om deze op korte termijn te exploiteren. Naast de in te zetten capaciteit vraagt de fusie ook inzet, betrokkenheid en bevlogenheid van onze collega's, om in tijden van onzekerheid te kunnen presenteren meer dan het huidige kunnen. Dit brengt ons naar verwachting voor de toekomst met schaalsprong een winst op onze expertise en onze menselijke impact. Over de kennisuitwisseling met Oirschot zijn we positief gesteld. Ook daar plukken we op langere termijn de vruchten van.
College van burgemeester en wethouders van de gemeente Best